ابلیس گر چه فرشته نبود[15] ولى از عابدان ممتاز خدا با نام «حارث» در میان كرّوبیان و فرشتگان، به عبادت خدا اشتغال

داشت، و به فرموده حضرت على - علیه السلام -، «او شش هزار سال خدا را عبادت نمود، كه معلوم نیست از سالها دنیا است

یا سالهاى آخرت، در عین حال لحظهاى تكبر، همه عبادت او را پوچ و نابود ساخت».[16]

همه فرشتگان فرمان حق را به طور سریع اجرا كردند، ولى ابلیس بر اثر تكبر، از سجده نمودن خوددارى ورزید، و در صف كافران

قرار گرفت.[17]

مطابق آیه 34 بقره، ابلیس در این نافرمانى، مرتكب سه انحراف و خلاف شد:

1. خلاف عملى: چنان كه تعبیر به «اَبى» (سركشى كرد) بیانگر آن است، كه موجب فسق او شد.

2. خلاف اخلاقى: چنان كه تعبیر به «اِستَكْبَرَ» (تكبیر ورزید) حاكى از آن است كه موجب خروج او از بهشت، و داخل شدنش به

دوزخ گردید.

3. خلاف عقیدتى، كه با مقایسه كبرآمیز خود، عدل الهى را انكار كرد «وَ كانَ مِنَ الْكافِرِینَ؛ از كافران گردید».

خداوند به ابلیس خطاب كرد و فرمود: «اى ابلیس! چه چیز مانع تو شد كه از سجده كردن مخلوقاتى كه با قدرت خود آن را آفریدم

سرباز زدى؟»

ابلیس در پاسخ خدا، نه تنها عذرخواهى نكرد، بلكه با مقایسه غلط خود كه مقایسه جسم خود با جسم آدم بود گفت: «من از

آدم بهترم، مرا از آتش آفریدهاى، ولى آدم را از گِل و آتش بر گل برترى دارد.»

همین تكبر و خود برتربینى ابلیس باعث شد كه خداوند به او فرمان داد:

«فَاخْرُجْ مِنْها فَإِنَّكَ رَجِیمٌ وَ إِنَّ عَلَیكَ لَعْنَتِى إِلى یوْمِ الدِّینِ؛ از آسمانها و صفوف فرشتگان خارج شو كه تو رانده درگاه منى، و قطعاً

لعنت من بر تو تا روز قیامت ادامه دارد.»

ابلیس گفت: «پروردگارا! مرا تا روزى كه انسانها برانگیخته مىشوند (روز قیامت) مهلت بده».

خداوند فرمود: «تو از مهلت شدگان هستى، ولى تا روز و زمان معین.» ابلیس (كه از این مهلت، بیشتر مغرور شد، و از آن جا كه

در رابطه با آدم - علیه السلام - رانده درگاه خدا شده بود، همه دشمنى خود را به آدم آشكار كرد و) گفت: «خدایا به عزتت

سوگند، همه انسانها را گمراه خواهم كرد، مگر بندگان خالص تو را از میان آنها، كه بر آنها سلطه ندارم».[18]

____________________________

[15] به گفته قرآن، ابلیس از نژاد جن بود، كه در جمع فرشتگان عبادت مىكرد. (كهف، 50)

[16] نهج البلاغه، خطبه 192.

[17] بقره، 34.

[18] سوره صاد، آیه 71 تا 83؛ نام ابلیس حارث بود، پس از آن كه از درگاه خداوند رانده شد، به ابلیس لقب گرفت، زیرا ابلیس یعنى مأیوس گشته از رحمت خدا